Czynsz dzierżawny uregulowany

– Jaki był powód wprowadzenia jednolitych zasad obliczania minimalnych stawek czynszu dzierżawnego za grunty leśne, na których są wydobywane kopaliny?
– W 2008 roku poseł Piotr Cybulski zarzucił Lasom Państwowym, że niewłaściwie obliczają stawki czynszu za dzierżawę gruntów leśnych, a konkretnie, że nie ma powiązania stawki tego czynszu z przychodami jednostek, które eksploatują kopaliny czy też z zasobnością i wartością złoża kopalin. I rzeczywiście, takiego powiązania najczęściej nie było.

Stawki w różnych regionalnych dyrekcjach różniły się od siebie, podobnie jak sposób ich naliczania. Dzierżawimy grunty, na których eksploatowane są różne kopaliny, począwszy od tych cennych, jak: granity, marmury, dolomity czy gabro, a skończywszy na żwirach i piaskach, które występują w zdecydowanej przewadze – w około 60 proc. Zarzucano nam też, że za grunty, na których występują cenne kopaliny, często pobieramy mniejszą stawkę czynszu niż za te, które są źródłem piasku lub żwiru.

Warto jednak zauważyć, że problem powiązania stawek czynszu dzierżawnego z zasobnością czy wartością eksploatowanych złóż kopalin ma wiele aspektów prawnych i ekonomicznych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Lasy Państwowe nie mają instrumentów prawnych, pozwalających na proste powiązanie kwot czynszu dzierżawnego z eksploatowanym złożem.

Mimo że kopalina jest częścią dzierżawionej nieruchomości gruntowej, to nadleśnictwo, które jest zarządcą gruntów, nie ma podstaw formalno-prawnych do uzyskiwania informacji o złożu; do rozpoznawania, poszukiwania i eksploatacji złoża uprawniony jest podmiot posiadający tzw. koncesję, a Lasy Państwowe nie mogą nim być.

Występowaliśmy w tej sprawie do Głównego Geologa Kraju, jednakże uzyskane informacje nie pozwalają na powiązanie stawek czynszu z wartością czy zasobnością złoża. Trzeba też pamiętać, że wiele eksploatowanych złóż nie jest posadowionych wyłącznie na gruntach zarządzanych przez PGL LP.

W związku z zapytaniem poselskim, o którym wcześniej wspomniałem, dyrektor generalny LP zarządził kompleksową kontrolę wszystkich eksploatowanych gruntów, którymi zarządzamy. Z kontroli, którą w 2008 r. przeprowadziła Inspekcja Lasów Państwowych, wynika, że przeciętna stawka czynszu dzierżawnego w skali LP to 7 tys. zł za hektar, czyli znowu nie aż tak mało.

Kolejnym krokiem było spotkanie, w którym uczestniczyli przedstawiciele Departamentu Koncesji Geologicznych Ministerstwa Środowiska, Inspekcji Lasów Państwowych, dyrektorzy regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych i naczelnicy wydziałów zasobów. Rezultatem tej narady było powołanie przez dyrektora generalnego LP doraźnego zespołu zadaniowego, którego celem było wypracowanie metodyki ustalania obiektywnych stawek czynszu dzierżawnego oraz przygotowanie projektu zarządzenia z tym związanego, o którym mowa na wstępie. Zespołowi przewodniczył Bogdan Gieburowski – zastępca dyrektora RDLP w Katowicach.

– Jakie zmiany wprowadza wspomniane zarządzenie?
– Zarządzenie ujednolica sposób naliczania stawek minimalnych. Kontrola wykazała, że stawki czynszu były naliczane różnymi metodami – czasami były powiązane z zasobnością złoża, najczęściej jednak z ceną drewna tartacznego. Czasem decydowały też inne czynniki. Określano też zasady waloryzacji. W skali kraju stawki kształtowały się różnie. Największe były w RDLP Wrocław, gdzie występuje dużo cennych kopalin, a najniższe w RDLP Lublin.

Odbywało się to podobnie jak z cenami drewna, które dla tego samego sortymentu też są regionalnie zróżnicowane. Na takim a nie innym poziomie ukształtował je rynek.

Zespół podjął decyzję, że przy opracowywaniu metodyki należy skorzystać z doświadczeń wrocławskich. Wysokość stawek czynszu powiązano tam z wartością kopalin przez odniesienie ich do stawek opłat eksploatacyjnych, które płacą podmioty gospodarcze eksploatujące złoże. Stawka taka ustalana jest corocznie w drodze rozporządzenia Rady Ministrów dla poszczególnych kopalin – najniższa dla piasków, a najwyższa dla cennych kopalin, zdecydowanie więc zawiera element rynkowy związany z wartością kopaliny.

Pracując nad metodyką, przyjęliśmy założenie, że określone w zarządzeniu zasady ustalania stawek czynszu dzierżawnego powinny zapewniać obiektywizm dla wszystkich przedsiębiorców, wskazywać na przejrzystość ich ustalania, a także uwzględniać zróżnicowanie w układzie przestrzennym, czyli w poszczególnych regionalnych dyrekcjach Lasów Państwowych.

Warto podkreślić, że zaproponowaną metodykę zaakceptowało Ministerstwo Środowiska, pozytywną opinię wydało także Kolegium Lasów Państwowych. Zresztą problem był szeroko konsultowany, oczywiście także na szczeblu regionalnych dyrekcji LP i generalnie spotykał się z pozytywnym odbiorem.

– Czy to znaczy, że ulegną zmianie wszystkie dotychczas zawarte umowy?
– Nie ma takiej możliwości, regulacje nie mogą działać wstecz. Istniejące umowy obowiązują, ale zgodnie z nowymi, obiektywnymi wyliczeniami, które ma każda regionalna dyrekcja Lasów Państwowych, nadleśniczowie mogą i powinni podejmować próby renegocjacji zawartych umów. O tym, że jest to możliwe, świadczy przykład RDLP we Wrocławiu. Dopiero na nowo zawierane umowy dzierżawne stawki czynszu będą miały obliczane zgodnie ze zmienionymi zasadami.

Stawki takie każda regionalna dyrekcja dla danej kopaliny będzie wyliczać u siebie – w ten sposób brane jest pod uwagę zróżnicowanie rynku, bo trudno wyliczyć taki sam czynsz dla wspomnianych już choćby RDLP Wrocław i Lublin. Tak więc między znacznie oddalonymi od siebie regionami różnice te mogą być duże, w przeciwieństwie do graniczących ze sobą dyrekcji.

W zarządzeniu zawarty jest nawet paragraf mówiący, że „przy kształtowaniu stawek minimalnych obowiązuje konsultacja z sąsiadującymi regionalnymi dyrekcjami Lasów Państwowych”. Czy nowy sposób obliczania stawek dzierżawnych będzie obiektywny, i co ważne – powiązany z rynkiem? Myślę, że tak będzie.

– Dziękuję za rozmowę.