Problemy w ochronie przyrody – przyczyny konfliktów i propozycje rozwiązań

Wdrażanie sieci Natura 2000 uważane jest za jedno z najtrudniejszych wyzwań, stojących przed ochroną przyrody w UE. Wymaga ono ścisłego współdziałania wielu instytucji, szybkiego uzupełniania wiedzy o krajowych zasobach przyrodniczych oraz uzyskania społecznej akceptacji.

Koncepcja sieci Natura 2000 zrodziła się na zachodzie Europy w sytuacji krytycznego stanu przyrody, silnie zmienionej i przekształconej w następstwie rozwoju cywilizacji. Rozszerzenie tej sieci na nowe kraje z Europy Środkowej i Wschodniej nie wynikało z równie krytycznej oceny stanu przyrody, która w tej części starego kontynentu została znacznie lepiej zachowana, lecz z faktu włączenia tych państw do Unii Europejskiej.

Polska, w odróżnieniu od państw Europy Zachodniej, miała bardzo mało czasu na przygotowanie projektu sieci obszarów Natura 2000. Dyrektywy, będące podstawą prawną systemu naturowego, obowiązywały w państwach zachodnioeuropejskich już od dawna: Dyrektywa Ptasia od 1979 roku, a Dyrektywa Siedliskowa od 1992 roku. Prace nad projektem sieci Natura 2000 w Polsce rozpoczęto dopiero w lutym 2000 roku.

Pośpiech, nerwowość, brak pełnych i wiarygodnych informacji, to jedne z głównych przyczyn konfliktów przy wyznaczaniu obszarów do sieci Natura 2000.

Wytworzona już na wstępie atmosfera nieufności i zagrożenia do dziś stanowi poważne utrudnienie we wdrażaniu programu Natura 2000 w naszym kraju. Błędy popełnione w edukacji i informowaniu o nowej koncepcji ochrony przyrody oraz podczas konsultacji społecznych odnośnie do włączania proponowanych do ochrony obszarów rodziły liczne spory i konflikty.

Okolicznością sprzyjającą powstawaniu sporów i konfliktów przy wyznaczaniu obszarów do sieci Natura 2000 było słabe rozpoznanie rozmieszczenia wielu siedlisk przyrodniczych i gatunków. Wątpliwości dotyczyły zwłaszcza informacji, które nie miały odpowiedniego udokumentowania w opracowaniach naukowych i publikacjach. Zastępowanie tego rodzaju braków tzw. wiedzą ekspercką spotykało się często z nieufnością, zwłaszcza gdy ekspert nie wywodził się ze środowiska naukowego, np. z wyższej uczelni czy instytutu. Dla zarządzającego obszarem Natura 2000 dane o występowaniu określonego gatunku czy siedliska przyrodniczego powinny być oczywiste i jednoznaczne.

Inwentaryzacja realizowana przez pracowników Lasów Państwowych, przy współpracy z przedstawicielami nauki, nie jest jedynym źródłem czy sposobem „zasilania” bazy danych o przyrodzie. Bardzo ważnym źródłem informacji na ten temat są publikacje, zawierające wyniki badań naukowych i obserwacji.

dr Ryszard Kapuściński

Więcej na łamach kwietniowego „Głosu Lasu”

Zobacz cały spis treści kwietniowego numeru „Głosu Lasu”