Urządzanie lasu

Zebranie możliwie dużej ilości informacji o ekosystemie leśnym stanowi podstawę do planowania działań człowieka w lesie, tak by pełnił on wiele funkcji. Wedle najnowszej wiedzy możemy powiedzieć, że im lasy będą bardziej zbliżone do naturalnych tym lepiej będą wypełniać owe funkcje. Lasy takie są z reguły odporniejsze na zagrożenia. Można powiedzieć, że są zdrowsze, rzadziej chorują, elastycznie reagują na niekorzystne zjawiska. Zbieranie informacji o lesie, a następnie ich wykorzystywanie do wieloletniego planowania - to jest właśnie urządzanie lasu.

Dlatego prace urządzeniowe zaczynają się zawsze od zinwentaryzowania stanu lasu i taksacji drzewostanu. Podstawowym dokumentem w nadleśnictwie jest plan urządzenia lasu. Zawiera on nie tylko aktualny opis drzewostanów sporządzany na podstawie pomiarów i prac terenowych, ale również plany: użytkowania rębnego i przedrębnego, hodowli lasu, ochrony przeciwpożarowej, zagospodarowania turystycznego itp. Plany urządzenia lasu sporządza się dla każdego nadleśnictwa co 10 lat. Zajmują się tym biura urządzania lasu i geodezji leśnej.

Współczesne prace urządzeniowe opierają się na najnowszych osiągnięciach techniki. Jednym z nich jest mapa numeryczna, będąca częścią systemu informacji przestrzennej (GIS). Dzięki takiej mapie można sposób graficzny przetwarzać i przedstawiać wiele danych zebranych podczas prac terenowych. Od lat stosuje się również w urządzaniu lasu coraz doskonalsze metody wykorzystywania zdjęć lotniczych i satelitarnych, które uzupełniają wyniki prac terenowych.

Zwykłe inwentaryzacje, potrzebne do operatu urządzeniowego, sporządza się dla poszczególnych nadleśnictw. Jeśli chcemy otrzymać obraz lasów na większej powierzchni - regionu czy nawet całego kraju (stąd nazwa wielkoobszarowa), musimy zastosować metody prostsze, mniej pracochłonne, ale dające również wiarygodne wyniki. Takie inwentaryzacje przeprowadza się zwykle w ciągu jednego roku, a dotyczą one np. stanu sanitarnego i zdrowotnego lasów. W Polsce, w ciągu ostatnich 20 lat mieliśmy cztery takie taksacje. Pozwoliły one nie tylko ocenić stan naszych lasów w danym momencie, ale również prześledzić zachodzące w nich zmiany.

Plany urządzenia lasu dla Lasów Państwowych wykonuje Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej (BULiGL).  Jego pracownicy wykonują prace urządzeniowe nie tylko na zlecenie Lasów Państwowych, ale również parków narodowych i krajobrazowych czy prywatnych właścicieli lasów. Oprócz inwentaryzacji i planów urządzenia lasu BULiGL prowadzi też prace związane z monitoringiem stanu lasu oraz środowiska leśnego, szacowaniem szkód w lasach powodowanych np. przez przemysł czy ustalaniem wartości lasu oraz innych nieruchomości. Poza BULiGL działają w Polsce także prywatne firmy urządzeniowe.