Niespełnione obietnice

Taką informację przekazano dziennikarzom w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego (MRR), na czwartkowej (19 października) konferencji prasowej. O złożonych wnioskach, wielomiesięcznych, bezskutecznych oczekiwaniach na decyzje, mimo monitów w ambasadzie Norwegii i Biurze Mechanizmu Finansowego EOG w Brukseli, mówił gospodarz tego spotkania, podsekretarz stanu w MRR Janusz Mikuła.

Takimi samymi doświadczeniami podzielili się: podsekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska Agnieszka Bolesta oraz podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego Krzysztof Olędzki. To w gestii tych trzech resortów znajdują się potencjalni beneficjenci środków finansowych, które miały być przekazywane w okresie 2004-2009, obiecanych przez Norwegię, Islandię i Lichtenstein.

Co to jest Mechanizm Finansowy EOG

Przypomnijmy, że to te kraje - członkowie EFTA (Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu), po przystąpieniu Polski do Europejskiego Obszaru Gospodarczego zobowiązały się przekazać Polsce w latach 2004-2009 kwotę 533,51 mln euro właśnie na wspomniane wzmocnienie spójności społeczno-gospodarczej. Na podstawie podpisanych umów Polska powinna otrzymywać rocznie ponad 100 mln euro. Zobowiązanie to jednak nie zostało dotąd wypełnione.

Środki finansowe w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego mogą być przeznaczone na realizację projektów w tzw. sześciu obszarach priorytetowych. Są to mi in.: ochrona środowiska (redukcja zanieczyszczeń i promowanie odnawialnych źródeł energii), promowanie zrównoważonego rozwoju poprzez lepsze wykorzystanie i zarządzanie zasobami naturalnymi, ochrona kulturowa dziedzictwa europejskiego, w tym transport publiczny i odnowa miast, również badania naukowe.

Pierwszy nabór wniosków na dofinansowanie projektów przeprowadzono od września do grudnia 2005 r. Złożono wówczas 1,390 projektów. Środki przedstawione do dyspozycji Polsce w pierwszej transzy w wysokości 176 mln euro pozwoliły na rekomendację jedynie 147 projektów, spośród ocenionych pozytywnie. Te wnioski aplikacyjne przekazane zostały państwom-darczyńcom pod koniec kwietnia tego roku. Niestety żaden z przedłożonych projektów nie został dotąd oceniony przez państwa-darczyńców i nie przyznano środków na jego realizację.

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego wielokrotnie zwracało się z prośbą o przyspieszenie procesu oceny projektów oraz uproszczenie procedur oceny i wdrażania Mechanizmów Finansowych. Mimo to prowadzona jest podwójna ocena projektów najpierw przez stronę polską, a następnie przez stronę darczyńców. Przedłużający się proces oceny prowadzi do wielu problemów związanych z wdrażaniem projektów: dezaktualizacji harmonogramów, pozwoleń na budowę oraz deklaracji o posiadaniu współfinansowania, co w rezultacie wpływa niekorzystnie na efektywność wdrażania Mechanizmów Finansowych.

Dwa projekty leśników

Szczególnie trudna sytuacja powstała w priorytecie dotyczącym realizacji projektów inwestycyjnych w ochronie środowiska, w tym przede wszystkim zadań związanych z termomodernizacją budynków użyteczności publicznej. W ramach tego priorytetu złożono 667 wniosków, zakwalifikowano 665, z czego zarekomendowano jedynie 59 projektów.

Należy z przykrością odnotować, że nasze leśnictwo przygotowało do tego Mechanizmu Finansowego EOG, uwzględniającego również finansowanie zarządzania lasami kilka wniosków. Jeden złożyło starostwo powiatowe w Bytowie na projekt - opracowanie uproszczonych planów urządzania lasu w lasach, nie będących własnością skarbu państwa, wraz z aktualizacją ewidencji gruntów. Niestety wnioskodawca, który ubiegał się o pełną kwotę, potrzebną na realizację wspomnianego wyżej zadania, to znaczy 367,788 euro nie wziął pod uwagę faktu, że darczyńca zgadza się na sfinansowanie maksimum 85 proc. kosztów przedsięwzięcia. I z tego powodu wniosek został odrzucony. Strona polska nie rozpatrywała również drugiego (było ich tylko dwa) leśnego projektu: „Ożywić pola i lasy” złożonego przez „Łowcę Polskiego”. Ubiegających się 323,850 euro odesłano z kwitkiem, bo przysłali propozycję projektu dwa tygodnie po terminie.

Na liście rekomendowanej przez Komitet Sterujący Ministerstwa Środowiska znalazł się za to wniosek złożony przez Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie: „Optymalizacja wykorzystania zasobów Sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach”, oczekujący dofinansowania w kwocie 807,500 euro.

Biorąc pod uwagę ogromne zainteresowanie potencjalnych beneficjentów środkami Mechanizmu Finansowego EOG i Mechanizmu Norweskiego, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zwróciło się z prośbą do strony norweskiej oraz pozostałych państw darczyńców o zgodę na ogłoszenie w tym roku kolejnego naboru projektów na pozostałą (trzyletnią alokację) dostępną dla Polski. Niestety od maja tego roku MRR nie otrzymał odpowiedzi na zgłoszone propozycje.

Może jednak ruszy?

Mimo to 13 listopada, z inicjatywy Ministerstwa Rozwoju Regionalnego dojdzie do spotkania przedstawicieli tego resortu i reprezentujących stronę darczyńców. To będzie spotkanie ostatniej szansy - powiedział na konferencji prasowej J. Mikuła, podsekretarz stanu w MRR. Mamy nadzieję, że wyjaśnimy wszystkie niedomówienia i - mimo wszystko Mechanizmy Finansowe na które czeka tylu rekomendowanych potencjalnych beneficjentów - ruszą.

Więc niechaj również związani z leśnictwem trzymają rękę na pulsie. Jeśli faktycznie wspomniany Mechanizm Finansowy EOG zostanie uruchomiony, również leśnicy będą mogli zeń skorzystać. Uwzględnione bowiem mogą być wnioski o dofinansowanie działań na rzecz zrównoważonego rozwoju poprzez lepsze wykorzystanie i zarządzanie zasobami leśnymi, działania zachęcające do ochrony, poprawy i przywracania różnorodności biologicznej, w tym obszarów włączonych do sieci Natura 2000.
Jak wynika z regulaminu rzeczonych mechanizmów mają również szanse dobre projekty działań na rzecz trwałego i zrównoważonego rozwoju, także wielofunkcyjnej gospodarki leśnej, wpierającej rozwój obszarów wiejskich. Darczyńcy są też zainteresowani wnioskami termomodernizacją budynków, projektami badań naukowych w dziedzinie leśnictwa, promowaniem rozwoju regionalnego, współpracy w zakresie turystyki ekologicznej. Wypada więc cierpliwie czekać na listopadowe rozstrzygnięcia a w międzyczasie zajrzeć na stronę: http://www.eog.gov.pl - tam zainteresowani znajdą o prezentowanym mechanizmie finansowania szczegółowe dane.

Eugeniusz Pudlis 

Konsekwencją członkostwa Polski w Unii Europejskiej było przystąpienie do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Na mocy „Umowy o rozszerzeniu EOG” z 14 października 2003 r. ustanowiona została pomoc finansowa krajów Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), tworzących EOG - a tym samym korzystających z możliwości, jakie oferuje rynek wewnętrzny UE - dla najmniej zamożnych państw UE.

W październiku 2004 r. polski rząd podpisał dwie umowy, które umożliwiają korzystanie z dodatkowych, obok funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej, źródeł bezzwrotnej pomocy zagranicznej: Memorandum of Understanding wdrażania Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Memorandum of Understanding wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Darczyńcami są 3 kraje EFTA: Norwegia, Islandia i Liechtenstein.

Oba Mechanizmy zostały objęte jednolitymi zasadami i procedurami oraz podlegają jednemu systemowi zarządzania i wdrażania w Polsce. Obecnie funkcję koordynacyjną w tym względzie pełni Ministerstwo Rozwoju Regionalnego (wydzielone z Ministerstwa Gospodarki i Pracy 31 października 2005 r.).